Obraz " Powstanie Styczniowe", zapożyczony.

Bitwa pod Nietrzebą z 1863 roku

  Największą bitwą o niepodległość Polskie na Ziemi Chrostkowskiej podczas powstania styczniowego, ale także podczas wszystkich zrywów narodowościowych była potyczka pod Nietrzebą (dziś przysiółek sołectwa Lubianki), która rozegrała się 22 kwietnia 1863 roku.

  Odział powstańczy z Prus Zachodnich sformułowany przez Zygmunta Działowskiego nocą z 21 na 22 kwietnia przeprawiał się przez rzekę Drwęcę w miejscowości Tobółka pod Golubiem. Wiadomo, że w przeprawie zamoczoną znaczną część broni i amunicji. Dowodzący oddziałem major Szermętowski w południe 22 kwietnia zatrzymał ochotników na odpoczynek, było to w Nietrzebie, gdzie znajdował się folwark oraz młyn. W tej miejscowości ochotnicy zostali napadnięci przez odział wojsk rosyjskich, który liczył około 200 osób, oddziałem tym dowodził Polakow. Należy zastanowić się jak to możliwe, że dowódca carski mający siedzibę w Lipnie dowiedział się, że pod Chrostkowem stacjonuje chełmiński oddział powstańczy. Prawdopodobnie o tym fakcie powiadomił go landart Young.

  Jeden z uczestników tamtych wydarzeń tak podał moment napadu na polskich powstańców: „Zaledwie jednak zdjęli buty
i ubrania, gdy z dali dochodził głuchy odgłos strzału. Każdy zrywał się czym prędzej, ale już było za późno, bo w tej chwili pól roty piechoty, pół sotni Kozaków uderza na powstańców”.

  Zaczęła się nierówna bitwa. Polacy otoczeni przez Rosjan z różnych stron musieli przyjąć na siebie walkę w bardzo trudnych warunkach. Bardzo długo powstańcy bronili się w młynie i zajętych zabudowaniach młynarza. Piechota wycofała się w kierunku Chrostkowa. Polacy opuścili młyn i w potyczce na bagnety starali się ujść w las i tym samym rozbiegając się w różnych kierunkach, aby utrudnić Moskalom skuteczny pościg. Do niewoli dostali się m.in. : Łukasz (?) Modzielewski, zecer z Chełmna, J. Radziwił, Jan Brodziński. Ciężko ranni został T. Karczewski, którym zaopiekowały się mieszkające w pobliżu Panny Jeziorskie.

  Nie została dokładnie ustalona liczba poległych. W Nietrzebie życie oddali: Stanisław Bronisz z Trzebiełucha, Jan Romanowicz, Alojzy Osiński z Wielkopolski, Cyroch – rzeźnik z Chełmna, Górewicz – emigrant z Królestwa, Aleksander Śląski – emigrant
z Wyłonia, Teofil Chrapkiewicz – z Golubia, Jan Piotrowski z Chełmna, Antoni Starorypiński oraz nijaki Wiśniewski z Wąbrzeźna. Jak podają źródła, ich zwłoki były tak zmasakrowane, że nie można ich było rozpoznać.

  25 kwietnia 1863 roku na cmentarzu w Chrostkowie pochowano niektórych z nich. Wszyscy oni byli w bardzo młodym wieku, mieli od 16 do 23 lat.

  Straty Rosjan były nieznaczne. Powstańcy oprócz ofiar ponieśli również straty materialne. Łupem padło m. in. 96 sztuk broni palnej, 2 furgony, 11 pudów prochu, 12 pudów ołowiu, 34 rakiety, 11 zaprzęgów koni, zapasy żywności a także około 600 talarów.

  Na drugi dzień po bitwie, kozacy zaczęli przeczesywać lasy w okolicach Chrostkowa, Obór i Zbójna. Zapewne w poszukiwaniu rannych powstańców. Z raportu dowódcy tej operacji kapitana Kenstowicza dowiadujemy się, że 42 powstańców nocą 23 kwietnia po zabraniu Święcickiemu z Nowej Wsi 3 czterokonnych furmanek odjechało w stronę Sosnowa, Radzynka i Polesia gdzie rozdali pozostałą broń powstańcom zgromadzonych w tamtejszych lasach.

  Taki był finał krwawej potyczki pod Nietrzebą w dzisiejszej Gminie Chrostkowo. Mówi się, że po zakończeniu walki oraz pochowaniu powstańców na całej Ziemi Chrostkowskiej zapanował wielki żal i przygnębienie. Wśród lokalnej społeczności w tamtym czasie, czczono i pielęgnowano pamięć o tamtych dziejach. W 130 rocznicę tych wydarzeń dzięki zaangażowaniu lokalnego społeczeństwa wzniesiono monument wg projektu ówczesnego proboszcza parafii Chrostkowo – ks. Rudzińskiego. Został on odsłonięty i poświęcony podczas uroczystości patriotyczno-religijnej przez biskupa płockiego J.E. Romana Marcinkowskiego.

  Do dziś pamięć o przelanej krwi pod Nietrzebą jest żywa. Uczą się o niej dzieci w szkołach, a mieszkańcy na czele z władzami samorządowymi dbają o to cenne i wielkie miejsce pamięci narodowej.